KALIPÇILIKTA MALZEME SEÇİMİ

1.1 GİRİS

1.2Malzeme bilgisi, Teknik bir elemanda bulunması gereken önemli bilgilerin basında gelmektedir. Malzeme bilgisi; bu günün medeniyetini ve teknolojisini yarına ulastıran bir vasıtadır.(1) Meslek hayatında her gün karsılasacağı problemlerin çözümünde, teknik adamın en büyük yardımcısı malzeme bilgisidir. Kullanacağı çok çesitli malzemelerin islenmesinde tam ve sağlam bir malzeme bilgisine sahip olmayan teknik elemanın yapacağı hatalar bazen çok büyük boyutlara ulasır ve meydana gelen zararların giderilmesi mümkün olmayabilir.(1) Kullanım sartlarına uygun malzeme seçiminin yapılabilmesi için, malzeme davranıslarının, piyasada bulunan mevcut malzemelerin ve bu malzemelerin islenebilmesinin anlasılması temel bir ihtiyaç olarak ortaya çıkmaktadır

1.2 MALZEME SEÇİMİNİN TASARIMDAKİ YERİ

Malzeme seçimindeki temel amaç, verilen soruna ve duyulan ihtiyacı karsılamaya yönelik kurgulanan tasarımı elde edebilmek için belirlenen çalısma kosuları altında çalısabilecek en uygun ve olabildiğince en uzun ömürlü malzeme seçmektir. Bu seçimini gerçeklestirmek içinde tasarım prosesinin adımlarına ve döngüsüne hakim olmak gerekir. Kısaca bu tasarım proses adımlarından bahsedecek olursak;ihtiyacın fakına varılması, verilen sorun ve ihtiyacın net tanımı,problemin tanımlanması,bilgi toplama(arastırma), çözüm önerisini belirleme, tasarımı gerçeklestirmeye yönelik arastırma, sistemin tasarlanması, kalite kontrol, imalat. Bu süreçlerde aktif rol alan tasarımcı ihtiyaca, üründen beklenen özelliklere, çalısma ve üretim sartlarına göz önünde bulundurarak en uygun malzemeyi seçmelidir.

Tüm bu etmenlerin dısında tasarımcı kullanacağı malzemenin karakteristik özelliklerini, bulunabilirliğini(sağlanabilirliği), maliyetini ve ekonomisini de düsünmek zorundadır ve bu kosullarda karsılıklı bir dengenin kurulması sarttır.

1.3 MALZEME ÖZELLİKLERİ

Malzeme seçiminde en uygun malzemelerin belirlenmesi daha öncede belirtildiği gibi tasarım sürecini tamamıyla yasamaktan geçmektedir. Malzemenin hangi kosullarda ve ortamlarda çalısacağı saptandıktan sonra bu çalısmanın gerektirdiği mekanik özellikler belirlenmelidir. Örneğin bir yataklama yapacak bir parça isin asınma direnci çok önemlidir veya malzeme ısıl islem görecekse tasarımcı mümkün olduğunca simetrik bir sekil çıkarmaya özen göstermeli ve malzemede sertlesebilirlik çok önemlidir. Örneklerde de görüldüğü gibi malzeme özellikleri uygulama gerekliliğine göre gözden geçirilerek malzeme seçimi yapılmalıdır.

1.4 MALZEMELERİN BULUNABİLİRLİĞİ

Bu etmen diğerlerine nazaran daha çabuk ve kolay karar verilebilecek bir yapıdadır. Kullanılacak malzeme tasarımı gerçeklestiren firmanın stoklarında varsa bu firmaya kolaylık sağmanın yanında birde ileride olası bir sorunda malzeme tedarikinde karsılasabilecek gecikmeler önlenir. Eğer malzeme stoklarda bulunmuyorsa firma piyasadan bunu tedarik edecektir. Bu noktada tasarımcı firma piyasayı tanımalı, malzeme alacağı firmaların minimum üretim miktarlarını ve malzeme teslim sürelerini bilmelidir. Diyelim ki istenilen çelik 5 tondur. Bunu teknik açıdan üretebilecek bir küçük çelik kurulusunun elindeki en küçük elektrik ark ocağı 25 ton kapasiteli ise anılan çelik için baska hiçbir siparis yok ise, çelik sirketi çelik sirketi 25 ton çeliği stoklarına geçirmeyi göze almayıp siparisi geri çevirebilir. Tasarımı yapılan parçanın bir bitirme programına (temrin programı) göre bitirilmesi gerekecektir. Bu bakımdan, yurt içinde teknik bakımdan üretilebilecek olan çeliğin siparisi kabul edilse bile teslim süresinin tasarımı yapıla parçanın tasarımına uyması gerekir. Buna güzel bir örnek dövme parçalardan verilebilir. Olağan çalısması içinde bir fabrikanın “üretim programı” vardır. Yeni alınacak siparisler, bu üretim programını aksatmayacak biçimde onun içine yerlestirilir; ya da parça is yapan küçük kurulusta belli bir sıralamaya sokulacaktır. Hangi durumda olursa olsun kendi çalısma kosullarına göre bir teslim süresi vereceklerdir. Dövme parçalarda büyüklüğe ve diğer islere bağlı olarak bu süre 3 ay ile 12 ay arasında değisebilir. Eğer teslim süresi kendi programımıza uymuyor ise çelik seçiminde bu da kısıtlayıcı bir etmen olacaktır(3). Ayrıca piyasada sıkça kullanılan diğer bir yöntem ise makine yapacak firmaların büyük hurdacılardan malzeme(örneğin sac) tedarik etmesi, malzeme paslı olmasının dısında yenisinden pek farkı bulunmamaktadır.

1.5 MALZEME MALĐYETLERİ

Malzemenin maliyeti; döküm, dövme vb. islemler sırasında ürünün karmasıklığına, tamlığına, üretilecek toplam miktara ve ham madde fiyatına bağlıdır. Bir elemanın yapılacağı malzeme seçilirken toplam üretim maliyeti göz önüne alınmalıdır. Toplam maliyet, bütün bitis operasyonlarını (makinede isleme, montaj, kontrol çalısmaları vb.) içerir. Eğer toplam maliyet beklentinin altında ve kesinlikle gerekli ise daha pahalı bir malzeme kullanımı yoluna gidilebilir. (4) Yüksek mukavemet, ısıya karsı direnç, paslanmaya karsı direnç gibi özelliklere sahip alasımlar genellikle pahalıdır. Bunun nedeni alasım katkılarının saflastırılması ve alasım proseslerinin yüksek maliyetidir. Alasımlar sadece baska bir çözüm olmadığı durumlarda kullanılmalıdır. Genelde dikkatli bir tasarım yapılarak maliyeti daha düsük malzemeler kullanılabilir. Önek olarak bir ürünün ağırlığının ve boyutlarının büyütülmesi bir sakınca teskil etmiyorsa, daha iyi mukavemet değerine sahip pahalı malzeme kullanmak yerine, elemanların kalınlığını arttırmak mukavemet özelliklerini iyilestirip ucuz bir ürün elde etmek mümkündür. Benzer sekilde paslanma direnci yüksek fakat pahalı bir malzeme kullanmak yerine, yüzeyde yapılacak ve maliyeti daha düsük bir islemle (örneğin kaplama, boyama vb.) düsük maliyetli ürün elde etmek mümkündür. (4)

BÖLÜM 2

2.1 ÇELİK MALZEMELERE GENEL BİR BAKIS

Çelik kısaca %2’e kadar karbon içeren demir-karbon alasımlarıdır. Çelik malzemelerde, karbon miktarına bağlı olarak pek çok çelik türü elde edilir. Söz gelimi, karbon miktarı % 0,6 – 1,2 arasında olan çelikler alasımsız takım çeliği, % 0,6’ dan az karbonlu çelikler yapı çelikleri olarak tanımlanır. Yapı çeliklerinde % 0,04 – 0,6 karbon miktarları ile yüksek dayanıklılık, yüksek dayanıklılık, yüksek süneklik ya da iyi sekillendirilebilme amaçlanır. Çok az karbon içeren çelikler yumusak çelik olarak adlandırılır ve özellikle elektronikte önemli oranda kullanırlar. Alasım Elementlerinin Etkisi: Çelik malzemelerde belirli özellikleri (mekanik özellikler olabilir) elde etmek veya istenmeyen bir takım özellikleri azaltmak veya saptanmıs miktarlarda bulunması zorunlu olan bilesenlere alasım elementi, istenmediği halde cevher veya üretimden kaynaklanan ve bünyede bulunan elementlere ise empürite denir. Alasım elementlerinin etkisiyle baska hiçbir malzemenin özellikleri çelikler kadar değistirilemez. Öyle ki bu durum çelik malzemelerin, çok genis alanda sınıflandırılmasını mümkün kılmıstır. Alasım elemanlarının toplam miktarı % 5’ den az olan çeliklere düsük alasımlı çelikler, alasım elemanlarının toplam miktarı % 5’ den yüksek olan çelikler yüksek alasımlı çelikler olarak tanımlanır. Alasımsız veya düsük alasımlı çeliklerden istenilen özelliklerin karsılanmaması durumunda yüksek alasımlı çelikler kullanılır. Bu tür alasımlandırma normal sıcaklıklarda mekanik dayanımın arttırılması yanında, öncelikle sıcağa, tufallesmeye ve korozyona dayanım, sıcakta sertlik, manyetlenmeme gibi bazı seçilmis özelliklerin elde edilmesini amaçlar.

2.2 BELLİ BASLI ÇELİK TÜRLERİ

İmalat ve kalıp sektöründe kullanılan belli baslı çelik türleri asağıdaki gibidir:

1-) TAKIM ÇELİKLERİ

2-) ISLAH ÇELİKLERİ

3-) SEMENTASYON ÇELİKLERİ

4-) YAPI ÇELİKLERİ

DUYURULAR

ANKET

Kalıp sektörü ihtiyaçlarınıza cevap veriyor mu?

	Evet, tüm ihtiyaçlarımıza cevap veriyor.
	İhtiyaçlarımıza kısmen cevap veriyor.
	Hayır ihtiyaçlarımıza tam cevap vermiyor.

SON EKLENENLER

ÜRÜNLERİMİZ

Döviz Bilgileri

- Alış	1.4994 TL
- Satış	1.5066 TL
- Alış	1.9241 TL
- Satış	1.9334 TL
TCMB Günlük Döviz Kurları